कठै, यो चिसो

समाज स्वास्थ्य मधेश प्रदेश बिज्ञान/प्रबिधि

6 महीना पहिले प्रकाशित

(2082-09-25 B.S.)

438 पटक देखिएको

निरन्जन कुमार साह, महोत्तरी

कठै, यो चिसो केवल मौसमको कुरा होइन, यो राज्य, समाज र हाम्रो सामूहिक संवेदनशीलताको परीक्षा हो। हरेक वर्ष जाडो याम आउँछ, हरेक वर्ष समाचारमा वृद्धवृद्धा, असहाय, गरिब र सडकमा बस्न बाध्य मानिसको पीडा दोहोरिन्छ। तर पीडा दोहोरिए पनि समाधान कहिल्यै दोहोरिँदैन।

गाउँका कुनामा, शहरका पेटीमा र जस्ताका छानामुनि बस्ने एक वृद्धा आज पनि चिसोसँग एक्लै लडिरहेकी छिन्। उनको शरीर कमजोर छ, हात काँपिरहेका छन्, तर पीडा भन्दा ठूलो कुरा उनको मौनता हो। किनकि उनले कराउन जान्दिनन्, माग्न सक्दिनन्, र राज्यसम्म पुग्ने आवाज उनको छैन।

सामाजिक सुरक्षाको नाममा दिइने वृद्धभत्ता जीवन धान्न पर्याप्त छैन। जाडोमा चाहिने न्यानो कपडा, पौष्टिक खाना र नियमित औषधि त झन् टाढाको कुरा भयो। स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार र संघीय सरकार सबै आ–आफ्ना अधिकारको बहानामा जिम्मेवारी पन्छाइरहेका छन्। नतिजा एउटै हुन्छ—वृद्धाको पीडा।

समाज पनि कम दोषी छैन। हामी सामाजिक सञ्जालमा भावुक स्टाटस लेख्छौँ, तर छिमेकमै काँपिरहेकी वृद्धातर्फ हेर्न भ्याउँदैनौँ। विकासका ठूला कुरा गर्छौँ, तर मानवीय मूल्यको विकासमा भने कन्जुस्याइँ गर्छौँ। आधुनिकताको नाममा हामी सम्बन्ध र संवेदनालाई बिस्तारै चिस्याइरहेका छौँ।

हिजो यही वृद्धाले परिवार, समाज र संस्कृति बचाइन्। आज उनी बोझ जस्तो बनाइएकी छिन्। जब उत्पादन गर्न सक्दैनन् भन्ने सोचले मानिसको मूल्य घटाइन्छ, त्यहीँबाट सामाजिक अन्याय सुरु हुन्छ। राज्यको नीतिमा वृद्धा प्राथमिकतामा नपर्नु यही सोचको परिणाम हो।

चिसोबाट जोगिनु केवल कम्बल बाँडेर मात्र सम्भव हुँदैन। दीर्घकालीन नीति, सम्मानजनक जीवनको व्यवस्था र समुदाय–आधारित हेरचाह प्रणाली आवश्यक छ। वृद्धा सम्मान केवल भाषणको विषय होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ।

कठै, यो चिसो अझै केही महिना रहनेछ। तर प्रश्न यो हो—हाम्रो संवेदना कहिलेसम्म चिसो नै रहने? जबसम्म एक वृद्धा चिसोले काँपिरहेकी छिन्, तबसम्म हाम्रो विकास अधुरो नै रहनेछ।